Sở hữu hệ thống cảng biển cửa ngõ quốc tế, mạng lưới công nghiệp – xuất nhập khẩu lớn cùng khả năng kết nối đủ 5 phương thức vận tải, Đồng bằng sông Hồng có nhiều điều kiện để trở thành một trung tâm logistics có sức cạnh tranh trong khu vực. Tuy nhiên, lợi thế hạ tầng chỉ thực sự chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh khi các “mắt xích” từ thể chế, cảng biển, đường thủy, đường sắt, đường bộ đến khu công nghiệp và chuỗi cung ứng được kết nối thành một hệ thống thống nhất. Đây sẽ là một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại Diễn đàn Logistics Vùng lần VII, tổ chức ngày 18/9/2026 tại Hải Phòng.
Từ lợi thế hạ tầng đến bài toán tổ chức lại không gian logistics
Trong bản đồ logistics Việt Nam, Đồng bằng sông Hồng có một vị thế đặc biệt. Đây là vùng kinh tế hội tụ đầy đủ 5 phương thức vận tải gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển và hàng không; đồng thời tập trung các trung tâm sản xuất, xuất nhập khẩu quy mô lớn và hệ thống cảng biển cửa ngõ kết nối với các tuyến vận tải quốc tế. Quy hoạch Vùng đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng định hướng phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, tăng cường kết nối nội vùng, liên vùng và quốc tế, gắn với các hành lang kinh tế và chuỗi đô thị động lực.
Nhưng lợi thế địa kinh tế không tự động tạo ra lợi thế logistics. Một cảng nước sâu có thể tiếp nhận tàu lớn, nhưng nếu kết nối hậu phương cảng chưa hiệu quả, hàng hóa vẫn phụ thuộc quá lớn vào đường bộ hoặc các phương thức vận tải chưa được tổ chức đồng bộ, chi phí toàn chuỗi vẫn có thể cao. Tương tự, một mạng lưới cao tốc phát triển nhanh chưa đủ để tạo nên một hệ sinh thái logistics cạnh tranh nếu luồng hàng giữa cảng biển – khu công nghiệp – trung tâm logistics – cửa khẩu – thị trường quốc tế chưa được tối ưu như một hệ thống.
Bởi vậy, “kiến tạo không gian phát triển mới” cho logistics Đồng bằng sông Hồng cần được hiểu rộng hơn việc mở thêm cảng, đường hay kho bãi. Đó là quá trình tổ chức lại không gian logistics dựa trên dòng hàng, hành lang vận tải và chuỗi giá trị, để các địa phương, phương thức vận tải và trung tâm kinh tế không phát triển như những cấu phần riêng rẽ.
Quy hoạch vùng đã xác định các trục thương mại – logistics chiến lược như Lạng Sơn – Hà Nội – Ninh Bình; Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và hành lang kinh tế ven biển Ninh Bình – Hưng Yên – Hải Phòng – Quảng Ninh. Đây chính là những “trục xương sống” để logistics vượt khỏi ranh giới hành chính địa phương và chuyển sang cách tiếp cận theo hành lang kinh tế, dòng hàng và chuỗi cung ứng.
Hải Phòng và vai trò của một cửa ngõ logistics quốc tế
Trong cấu trúc đó, Hải Phòng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thành phố nằm ở trung tâm vùng duyên hải Bắc Bộ, kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế và được định hướng trở thành cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ và logistics hàng đầu miền Bắc. Không gian phát triển logistics Hải Phòng đang được hình thành trên trục Đình Vũ – Lạch Huyện – Cát Hải – Nam Đồ Sơn, gắn cảng biển với công nghiệp, vận tải đa phương thức, khu kinh tế và khu thương mại tự do.
Điểm đáng chú ý là vai trò của Hải Phòng đang thay đổi. Nếu trước đây lợi thế của thành phố chủ yếu được nhìn từ năng lực thông qua cảng biển, thì bài toán hiện nay là xây dựng một hệ sinh thái logistics phía sau cảng: cảng cửa ngõ quốc tế, trung tâm logistics, depot, kho thông minh, khu công nghiệp, mạng lưới vận tải thủy – bộ – sắt, dịch vụ giá trị gia tăng và hệ thống số phải vận hành như một chỉnh thể.
Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện là ví dụ rõ nét cho bước chuyển này. Việc gia tăng năng lực tiếp nhận tàu container cỡ lớn giúp hàng hóa khu vực phía Bắc có điều kiện tăng kết nối trực tiếp với các tuyến vận tải quốc tế. Nhưng giá trị lớn hơn của một cảng cửa ngõ không chỉ nằm ở số lượng cầu bến hay kích cỡ tàu có thể tiếp nhận. Giá trị thực sự nằm ở khả năng tạo nguồn hàng, tổ chức mạng lưới vận tải hậu phương cảng, hình thành các dịch vụ logistics và thu hút chuỗi sản xuất – thương mại xung quanh cảng.
Do đó, phát triển Lạch Huyện không nên chỉ được tiếp cận như một dự án hạ tầng cảng, mà cần được đặt trong chiến lược hình thành một cực logistics có khả năng kết nối toàn vùng Đồng bằng sông Hồng với ASEAN và mạng lưới vận tải toàn cầu.
Đây cũng là lý do phiên thảo luận thứ hai của Diễn đàn Logistics Vùng lần VII dự kiến tập trung trực tiếp vào chủ đề “Thu hút đầu tư Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện – Mở rộng không gian tăng trưởng”, với các vấn đề từ cơ chế thu hút đầu tư, hoàn thiện hạ tầng, phát triển hệ sinh thái logistics quanh cảng đến thu hút nguồn hàng và khả năng tham gia sâu hơn vào mạng lưới trung chuyển quốc tế.
Khơi thông “dòng chảy” bằng thể chế
Hạ tầng vật lý chỉ là một phần của bài toán. Một không gian logistics liên vùng đòi hỏi một không gian thể chế tương ứng. Đây là điểm rất đáng chú ý trong chương trình Diễn đàn năm nay khi nội dung về Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) được đặt vào trung tâm của các trao đổi chuyên môn.
Theo đó việc hợp nhất các quy định về hàng hải và đường thủy nội địa hướng tới xây dựng một khung pháp lý thống nhất hơn cho hệ sinh thái từ sông ra biển, bao gồm hạ tầng, phương tiện, vận tải, an toàn, quản lý nhà nước và huy động nguồn lực đầu tư. Dự thảo cũng đặt vấn đề phân cấp, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thúc đẩy PPP trong phát triển hạ tầng.
Với logistics, ý nghĩa của vấn đề này không chỉ nằm ở việc sửa đổi một đạo luật chuyên ngành. Điểm cốt lõi là, thể chế có tạo điều kiện cho doanh nghiệp tổ chức chuỗi vận tải đa phương thức hiệu quả hơn hay không.
Một container từ khu công nghiệp Bắc Ninh hoặc Hà Nội đi Lạch Huyện có thể được tổ chức bằng nhiều phương án: đường bộ, đường thủy, đường sắt hoặc kết hợp các phương thức. Nếu thể chế, hạ tầng và cơ chế khai thác tạo đủ điều kiện để doanh nghiệp lựa chọn phương án tối ưu thay vì mặc định sử dụng đường bộ, hệ thống logistics mới có khả năng giảm áp lực giao thông, sử dụng tài sản hiệu quả hơn và từng bước giảm phát thải.
Các tuyến vận tải thủy như Quảng Ninh – Hải Phòng – khu vực Bắc Ninh – Hà Nội; Hải Phòng – Ninh Bình, Hải Phòng – Nghi Sơn, Hải Phòng – Vĩnh Phúc hay Lạch Giang – Hà Nội vì vậy có ý nghĩa lớn hơn một phương thức vận tải bổ trợ. Chúng có thể trở thành một cấu phần quan trọng của mạng lưới vận tải hàng hóa phía Bắc nếu được kết nối tốt với cảng biển, ICD, khu công nghiệp và các trung tâm logistics.
Đó cũng chính là tinh thần của Phiên thảo luận 1: “Thể chế kiến tạo – Khơi thông dòng chảy”, nơi chương trình dự kiến đặt ra các vấn đề về khung thể chế thống nhất cho hàng hải – đường thủy – logistics, phát triển container bằng đường thủy, thu hút vốn PPP, phân cấp cho địa phương, chuyển đổi số, vận tải đa phương thức và chuyển đổi xanh.
Liên kết vùng phải được đo bằng hiệu quả của dòng hàng
Một thách thức lâu nay của logistics vùng không phải thiếu các dự án riêng lẻ, mà là mức độ kết nối giữa chúng.
Trong một chuỗi cung ứng, doanh nghiệp không quan tâm hàng hóa đang đi qua địa giới hành chính nào. Điều doanh nghiệp quan tâm là thời gian giao hàng, độ ổn định, chi phí, khả năng truy xuất và mức độ kết nối với thị trường.
Vì vậy, liên kết vùng trong logistics cuối cùng phải được đo bằng những chỉ tiêu rất thực tế: hàng hóa có đi nhanh hơn không; chi phí vận chuyển có giảm không; lượng carbon phát thải có giảm không, doanh nghiệp có thêm lựa chọn tuyến và phương thức vận tải hay không; thời gian từ nhà máy đến cảng có ổn định hơn không; và khả năng kết nối trực tiếp với thị trường quốc tế có được cải thiện hay không.
Đây cũng là lý do các trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển, đường sắt, đường thủy hay kho thông minh không nên được quy hoạch như các dự án độc lập. Chúng chỉ tạo giá trị khi nằm trong cùng một kiến trúc chuỗi cung ứng.
Theo định hướng của Diễn đàn, các dự án có khả năng tạo sức lan tỏa như Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn, trung tâm logistics quốc tế, khu thương mại tự do, hạ tầng kho bãi thông minh, hành lang vận tải đa phương thức và xuyên biên giới sẽ là những nội dung trọng tâm trong trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Cùng với đó là các vấn đề về logistics xanh, chuyển đổi số và ứng dụng AI trong quản trị chuỗi cung ứng nhằm giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Diễn đàn Logistics Vùng lần VII: Từ đối thoại chính sách đến kết nối nguồn lực
Diễn đàn Logistics Vùng – Regional Logistics Forum (RLF) được tổ chức thường niên từ năm 2021. Qua 6 kỳ tổ chức tại nhiều vùng kinh tế, Diễn đàn đã trở thành một không gian kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, chuyên gia, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp sản xuất – xuất nhập khẩu và các nhà đầu tư.
Năm 2026, Diễn đàn trở lại Hải Phòng – nơi tổ chức kỳ Diễn đàn đầu tiên – trong một bối cảnh mới: quy hoạch vùng đang mở rộng không gian phát triển; các dự án cảng biển và kết nối liên vùng bước vào chu kỳ đầu tư mới; yêu cầu chuyển đổi xanh, số hóa và tối ưu chuỗi cung ứng ngày càng rõ nét; đồng thời khung pháp lý cho hàng hải và đường thủy đang đứng trước những thay đổi quan trọng.
Với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng”, Diễn đàn Logistics Vùng lần VII vì vậy không chỉ đặt vấn đề nhận diện tiềm năng, mà hướng tới những câu hỏi cụ thể hơn: Thể chế cần thay đổi thế nào để dòng hàng được khơi thông? Làm thế nào để kết nối hiệu quả cảng biển với hậu phương? Vận tải đường thủy và đa phương thức có thể được khai thác tới đâu? Cơ chế nào đủ sức thu hút nguồn lực tư nhân và quốc tế vào hạ tầng? Và làm thế nào để lợi thế địa kinh tế của Đồng bằng sông Hồng thực sự chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp?
Đó cũng là những vấn đề chỉ có thể được giải quyết khi chính quyền, nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư, chủ hàng và doanh nghiệp logistics cùng tham gia vào một quá trình đối thoại thực chất.
Diễn đàn dự kiến quy tụ khoảng 600 đại biểu, với sự tham gia của đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội, doanh nghiệp logistics, sản xuất, xuất nhập khẩu và nhà đầu tư. Chương trình được tổ chức trực tiếp, và tường thuật trên Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp.
Thông tin sự kiện:Diễn đàn Logistics Vùng lần VII
Chủ đề: Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng
Thời gian: Thứ Sáu, ngày 18/9/2026
Địa điểm: Trung tâm Hội nghị – Biểu diễn TP Hải Phòng, Khu đô thị mới Bắc Sông Cấm, phường Thủy Nguyên, TP Hải Phòng.
Đăng ký tham dự: LINK
Dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và UBND TP Hải Phòng, Diễn đàn có sự tham gia tổ chức của Sở Công Thương Hải Phòng, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) và Hiệp hội Logistics Hải Phòng (HPLA).
Sự trở lại Hải Phòng của Diễn đàn Logistics Vùng lần VII vì thế không đơn thuần là sự tiếp nối của một sự kiện thường niên. Đây là cơ hội để nhìn lại cấu trúc logistics của toàn vùng dưới một góc nhìn mới: từ phát triển từng hạ tầng riêng lẻ sang kiến tạo một hệ sinh thái; từ kết nối địa phương sang kết nối hành lang kinh tế; và từ lợi thế vị trí sang năng lực cạnh tranh thực chất của chuỗi cung ứng.
Biên tập: Thanh Hải VP VLA
