Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang bắt đầu tạo ra những rủi ro đáng kể đối với hoạt động logistics toàn cầu. Ngày 02 tháng 3, Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA) đã cảnh báo rằng tình hình an ninh tại khu vực Vùng Vịnh và Eo biển Hormuz có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với vận tải biển, vận tải hàng không và chuỗi cung ứng quốc tế, kéo theo nguy cơ gia tăng chi phí, kéo dài thời gian vận chuyển và làm phát sinh nhiều rủi ro hợp đồng.

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang ảnh hưởng đến hoạt động vận tải biển và vận tải hàng không, bao gồm các rủi ro đối với hoạt động hàng hải tại và xung quanh Eo biển Hormuz, cũng như sự gián đoạn trong không phận khu vực. FIATA đang theo dõi chặt chẽ tình hình an ninh đang diễn biến nhanh chóng và những tác động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm ảnh hưởng đến điều kiện bảo hiểm, thời gian vận chuyển và chi phí cước vận tải trên toàn thế giới.

Các thông tin tình báo mới nhất trong ngành cho thấy nhiều tàu trong khu vực Vùng Vịnh đã thay đổi hải trình, tạm dừng di chuyển hoặc quay đầu do hoạt động quân sự gia tăng và các rủi ro hàng hải. Một số tàu container dự kiến đi qua Eo biển Hormuz được cho là đã quay đầu sau các thông báo về việc đóng tuyến, cho thấy khả năng xảy ra gián đoạn nghiêm trọng và tình trạng tắc nghẽn trên các mạng lưới vận tải biển toàn cầu.

Điều này có thể dẫn đến sự gia tăng mạnh lượng trung chuyển tại các cảng trung tâm thay thế trong khu vực, làm gia tăng nguy cơ ùn tắc cảng và kéo theo các chậm trễ dây chuyền trong lịch trình của các tuyến tàu container quốc tế.

Do khu vực này giữ vai trò trung tâm trong dòng chảy năng lượng và các hành lang thương mại Đông – Tây, nếu tình hình tiếp tục xấu đi có thể dẫn đến gián đoạn hoạt động đáng kể đối với nhiều phương thức vận tải.

Các tác động vận hành chính

Vận tải biển

Vận tải biển đang đối mặt với rủi ro an ninh gia tăng tại khu vực Vùng Vịnh và vùng biển lân cận, khiến các tàu phải chuyển hướng, tạm dừng chuyến hoặc ngừng quá cảnh.

Đồng thời, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và các phụ phí liên quan đang tăng mạnh, làm gia tăng chi phí vận hành vận tải biển. Nếu lưu lượng tàu được chuyển hướng khỏi các khu vực bị ảnh hưởng, các cảng trung chuyển thay thế ở Trung Đông và châu Á có thể đối mặt với tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng, tiếp tục làm gián đoạn lịch trình và năng lực khai thác.

Vận tải hàng không

Vận tải hàng không cũng bị ảnh hưởng bởi các hạn chế không phận và việc thay đổi lộ trình bay, làm tăng thời gian vận chuyển và giảm độ tin cậy của lịch bay.

Các đường bay dài hơn khiến mức tiêu thụ nhiên liệu và chi phí vận hành tăng cao, trong khi hạn chế về năng lực vận tải có thể xuất hiện khi các hãng hàng không điều chỉnh mạng bay để tránh các khu vực rủi ro cao.

Tác động đối với chuỗi cung ứng

Trên phạm vi rộng hơn của chuỗi cung ứng, các gián đoạn đối với dòng chảy năng lượng, hóa dầu và sản xuất công nghiệp có thể gây tác động dây chuyền tới các ngành sản xuất, bán lẻ và hệ thống lương thực trên toàn cầu.

Biến động về giá cước, tình trạng thiếu thiết bị và việc thực hiện hợp đồng có thể gia tăng khi các doanh nghiệp vận tải phải thích ứng với các điều kiện thay đổi nhanh chóng và môi trường vận chuyển đầy bất định.

Các hành động cần thực hiện ngay đối với hội viên FIATA

Tình hình hiện vẫn rất biến động và FIATA đang tiếp tục theo dõi sát sao. Những thay đổi đột ngột trong hoạt động khai thác – bao gồm việc đổi hướng tàu, tạm dừng hành trình hoặc đóng cửa không phận – có thể xảy ra với rất ít cảnh báo trước và gây ra các tác động dây chuyền trên mạng lưới vận tải biển và hàng không toàn cầu.

Phù hợp với các thông lệ tốt nhất của FIATA về quản trị rủi ro, minh bạch hợp đồng và khả năng phục hồi vận hành, các doanh nghiệp giao nhận được khuyến nghị thực hiện các biện pháp sau:

1. Bảo vệ nhân sự và hoạt động

• Theo dõi khuyến cáo chính thức của chính phủ và thông báo an ninh từ các hãng vận tải

• Rà soát kế hoạch duy trì hoạt động kinh doanh và quản lý khủng hoảng

• Duy trì liên hệ chặt chẽ với các đại lý và đối tác địa phương

2. Duy trì nhận thức tình hình đối với các lô hàng

• Xác định các lô hàng đang hoặc dự kiến đi qua các khu vực bị ảnh hưởng

• Theo dõi hành trình hàng hóa theo thời gian thực và xác nhận tuyến vận chuyển với hãng vận tải

• Chuẩn bị cho các khả năng chuyển hướng, chậm trễ hoặc tạm dừng dịch vụ

• Chủ động thông báo cho khách hàng về các thay đổi trong điều kiện vận chuyển

3. Rà soát các điều khoản hợp đồng và trách nhiệm pháp lý

• Đánh giá khả năng áp dụng điều khoản bất khả kháng (force majeure) hoặc các tình huống đặc biệt

• Làm rõ trách nhiệm pháp lý đối với chậm trễ, thay đổi tuyến hoặc không thực hiện hợp đồng

• Đảm bảo các hợp đồng với nhà thầu phụ có mức bảo vệ tương đương

• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ tài liệu để phục vụ khiếu nại hoặc giải quyết tranh chấp

4. Quản lý rủi ro bảo hiểm và tài chính

• Kiểm tra phạm vi bảo hiểm hàng hóa và bảo hiểm trách nhiệm trong các khu vực xung đột

• Xác nhận bảo hiểm rủi ro chiến tranh, các điều khoản loại trừ và nghĩa vụ thông báo

• Chuẩn bị cho các phụ phí bổ sung, khoản đặt cọc hoặc bảo đảm thanh toán

• Rà soát rủi ro tín dụng đối với các lô hàng có thể bị chậm trễ hoặc hủy bỏ

5. Đảm bảo giao tiếp minh bạch và thường xuyên với khách hàng

• Cung cấp cập nhật thường xuyên về thay đổi tuyến vận chuyển và việc chậm trễ

• Giải thích rõ nguyên nhân tăng chi phí và các loại phụ phí

• Khuyến khích sự linh hoạt trong thời gian giao hàng và kỳ vọng dịch vụ

• Tư vấn cho khách hàng các giải pháp vận tải thay thế khi có thể

6. Tăng cường tính linh hoạt và đa phương thức trong chuỗi cung ứng

• Khảo sát các cảng, cửa ngõ và tuyến vận chuyển thay thế

• Xem xét các giải pháp vận tải đa phương thức khi phù hợp

• Dự báo khả năng ùn tắc tại các cảng trung chuyển và điểm trung chuyển thay thế

• Phối hợp chặt chẽ với hãng vận tải, cảng và các nhà khai thác vận tải nội địa

Hướng dẫn bổ sung của FIATA

Các hội viên được khuyến khích tham khảo các tài liệu hướng dẫn và công cụ thực tiễn của FIATA để hỗ trợ giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn gián đoạn này.

Đặc biệt:

• FIATA Best Practice Guide on Contract Management cung cấp các khuyến nghị về quản lý rủi ro hợp đồng, nghĩa vụ thực hiện, các cân nhắc về bất khả kháng và phân bổ trách nhiệm trong môi trường vận hành phức tạp.

• FIATA Best Practice Guide on Abandoned Goods đưa ra các bước thực tế nhằm phòng ngừa và xử lý các trường hợp hàng hóa không thể giao hoặc không thể nhận.

Sự bất định địa chính trị gia tăng, gián đoạn vận tải và áp lực tài chính đối với các bên tham gia chuỗi cung ứng làm tăng nguy cơ chậm thông quan, từ chối nhận hàng hoặc mất khả năng thanh toán của các bên trong hợp đồng. Trong những tình huống này, doanh nghiệp giao nhận có thể phải đối mặt với chi phí lưu kho cũng như các khoản phạt lưu container (demurrage và detention).

Do đó, việc lưu ý sớm, thiết lập hợp đồng rõ ràng, giao tiếp chủ động và hành động nhanh chóng là yếu tố thiết yếu để giảm thiểu rủi ro.

FIATA tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, làm việc với các cơ quan liên quan và đối tác quốc tế, đồng thời cung cấp các cập nhật bổ sung khi cần thiết.

Nguồn: FIATA
Dịch: Ngô Khắc Lễ – Phó Tổng Thư ký VLA, Phó Trưởng Ban Pháp luật  VLA