Căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông đang tạo ra những rủi ro mới đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trên các tuyến vận tải đi qua eo biển Hormuz. Trước nguy cơ gián đoạn vận tải biển, thay đổi lịch trình tàu và biến động điều kiện bảo hiểm, Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA) đã phát hành bản hướng dẫn pháp lý và bảo hiểm nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp giao nhận chủ động quản trị rủi ro.

Rủi ro vận tải gia tăng do bất ổn tại Trung Đông

Sự leo thang căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải hàng hóa quốc tế, đặc biệt trên các tuyến vận tải biển và hàng không đi qua khu vực này. Những gián đoạn liên quan đến tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz, cùng với việc hạn chế không phận tại một số quốc gia, đang ảnh hưởng đáng kể đến lịch trình vận tải, thời gian giao hàng và chi phí logistics.

Trong bối cảnh đó, Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA) đã phát hành tài liệu hướng dẫn chuyên đề “Middle East Security Situation – Contractual and Insurance Considerations for Freight Forwarders”, nhằm cung cấp các khuyến nghị pháp lý và bảo hiểm cho doanh nghiệp giao nhận vận tải.

Tài liệu do Ban Tư vấn Pháp luật của FIATA (Advisory Body on Legal Matters) xây dựng với sự hỗ trợ của Ban Thư ký FIATA, tập trung vào các vấn đề hợp đồng, trách nhiệm pháp lý và quản trị rủi ro trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ gián đoạn.

Hãng tàu có thể thay đổi hoặc chấm dứt hành trình

Theo FIATA, trong điều kiện an ninh bất ổn, hãng tàu có thể áp dụng nhiều biện pháp khai thác nhằm đảm bảo an toàn cho tàu và hàng hóa. Điều này bao gồm việc thay đổi tuyến vận chuyển, tạm dừng hành trình hoặc chấm dứt chuyến đi.

Trong một số trường hợp, hàng hóa có thể bị dỡ tại một cảng trung gian thay vì được vận chuyển tới cảng đích như kế hoạch ban đầu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng mà còn kéo theo nhiều vấn đề pháp lý và chi phí phát sinh.

Do đó, FIATA khuyến nghị các doanh nghiệp giao nhận cần rà soát kỹ các điều khoản hợp đồng vận chuyển để hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong những tình huống này.

Nguy cơ phát sinh phụ phí và chi phí vận hành

Bất ổn tại khu vực Trung Đông cũng có thể kéo theo việc áp dụng nhiều loại phụ phí mới trong vận tải quốc tế, bao gồm:

• Phụ phí rủi ro chiến tranh (War Risk Surcharge)

• Chi phí đi chệch hành trình (Deviation)

• Các chi phí vận hành phát sinh khác liên quan đến an ninh hàng hải

Theo FIATA, doanh nghiệp giao nhận cần đảm bảo rằng hợp đồng dịch vụ với khách hàng cho phép chuyển các chi phí phát sinh này một cách hợp pháp, tránh trường hợp doanh nghiệp phải tự gánh chịu các khoản chi ngoài dự kiến.

Cần xác định rõ vai trò pháp lý của doanh nghiệp giao nhận

Một điểm quan trọng được FIATA nhấn mạnh là việc xác định rõ tư cách pháp lý của doanh nghiệp giao nhận trong hợp đồng vận tải.

Trong thực tế, doanh nghiệp giao nhận có thể đóng vai trò:

• Người vận chuyển theo hợp đồng (Contractual Carrier) – chịu trách nhiệm đối với toàn bộ hành trình vận chuyển

• Đại lý (Agent) – chỉ thay mặt khách hàng thuê hãng tàu hoặc nhà vận chuyển

Hai vai trò này có hệ quả pháp lý rất khác nhau khi xảy ra gián đoạn vận tải hoặc tổn thất hàng hóa. Vì vậy, doanh nghiệp cần làm rõ vai trò của mình trong từng hợp đồng cụ thể.

Rà soát khoảng trống trong bảo hiểm hàng hóa

FIATA cũng cảnh báo rằng nhiều hợp đồng bảo hiểm hàng hóa tiêu chuẩn không bao gồm rủi ro chiến tranh hoặc tổn thất do chậm trễ vận chuyển.

Trong bối cảnh tình hình địa chính trị ngày càng phức tạp, đây có thể trở thành khoảng trống bảo hiểm đáng kể đối với doanh nghiệp logistics và chủ hàng.

Do đó, các doanh nghiệp được khuyến nghị kiểm tra lại toàn bộ phạm vi bảo hiểm của các lô hàng đang vận chuyển hoặc sắp vận chuyển, đồng thời trao đổi với nhà bảo hiểm để đánh giá mức độ bảo vệ thực tế.

Chuẩn bị kịch bản cho các rủi ro vận hành

Bên cạnh các vấn đề hợp đồng và bảo hiểm, FIATA cũng lưu ý đến nhiều rủi ro vận hành có thể phát sinh khi chuỗi vận tải bị gián đoạn, bao gồm:

• Hàng hóa bị từ bỏ tại cảng trung chuyển

• Phát sinh tiền phạt lưu container (demurrage và detention)

• Quyền lưu giữ hàng hóa (lien) của người vận chuyển

Tài liệu hướng dẫn của FIATA cũng cung cấp một checklist quản trị rủi ro, giúp doanh nghiệp nhanh chóng đánh giá tác động và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

FIATA khuyến nghị doanh nghiệp hành động ngay

Trước những biến động nhanh chóng của tình hình an ninh khu vực, FIATA khuyến nghị các doanh nghiệp giao nhận vận tải cần:

• Rà soát tài liệu hướng dẫn của FIATA

• Đánh giá tác động đối với các lô hàng hiện tại và sắp tới

• Chủ động thông báo cho khách hàng về mọi thay đổi ảnh hưởng đến hàng hóa

FIATA cũng khuyến khích doanh nghiệp sử dụng các bộ tài liệu chuẩn của Liên đoàn, bao gồm:

• FIATA Model Rules

• FIATA Multimodal Transport Bill of Lading (FBL) và eFBL

• FIATA Best Practice Guides về hợp đồng vận tải, quản lý hàng hóa bị từ bỏ và xử lý chi phí demurrage – detention.

Theo FIATA, tình hình vẫn đang diễn biến nhanh và các doanh nghiệp cần theo dõi sát các thông báo mới để chủ động ứng phó.

Lưu ý:
Tài liệu này chỉ cung cấp hướng dẫn chung về quản trị rủi ro ở cấp độ toàn cầu và không phải là tài liệu tư vấn pháp luật. Hội viên nên tham khảo ý kiến tư vấn độc lập phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của mình.

Để biết thêm thông tin, vui lòng liên hệ Ban Thư ký FIATA: legal@fiata.org.

Nguồn: FIATA

Ngô Khắc Lễ (dịch)

Thanh Hải (Biên tập)